When Festivals Fear Thought: "Selected, Silenced, Erased: Anatomy of Intellectual Censorship at a Refugee Film Festival."
The process I experienced with the Izmir International Refugee Film Festival is not merely a program change; it represents a serious rupture in terms of freedom of expression, academic pluralism, and artistic independence.
My documentary, “Psychology of Migration”, was officially selected by the festival. I was asked to provide a screening copy and subtitle files; subsequently, the festival program and poster were shared with me, and social media promotions were carried out. Despite no changes being made to the content, my film was later removed from the program.
The initial justification referred vaguely to a “misalignment with the intellectual framework.” This was later clarified as being based on “ongoing public debates” surrounding Prof. Dr. Vamık C. Volkan, who is referenced in the film. This clearly demonstrates that the decision was not grounded in aesthetic, scientific, or ethical evaluation, but rather in ideological alignment.
For a festival to remove a previously selected work—without any change in its content—solely on the basis of a political or ideological stance toward a particular thinker is not artistic curation; it is intellectual censorship. Such an approach does not uphold pluralism but enforces a singular orthodoxy. Yet migration, as a deeply layered phenomenon, requires the coexistence of multiple disciplines and perspectives.
My documentary has been circulated within a United Nations framework, included in 82 international screening networks, and has received first-place awards at 26 film festivals. This indicates that the work has been recognized not only artistically but also academically and ethically. Therefore, what is at issue here is not the quality of the film, but the intellectual boundaries of the festival itself.
The core problem is this: when a festival excludes a legitimate academic perspective in order to preserve its own ideological comfort zone, this cannot be called “people-centeredness”; it is a contraction that fails to accommodate pluralism. Democracy is not the repetition of identical views, but the capacity to allow even discomforting perspectives to exist within a legitimate space.
In this sense, the decision reflects a reflex that excludes freedom of expression and academic diversity, choosing elimination over engagement with difference. This is not an aesthetic preference; it is intellectual exclusion.
The festival’s stance reveals a broader issue within the cultural sphere in Turkey: a tendency to avoid confronting critical thought by excluding it. Yet the very nature of art and science stands in direct opposition to such tendencies.
Moreover, the fact that the organizing body carries the name “Association for the Bridge of Peoples” adds a layer of tragic irony.
Ultimately, this incident is not simply about the removal of a single film; it is the exposure of a mindset. It reflects an approach that cannot tolerate difference, perceives critical thought as a threat, and attempts to legitimize its own ideological boundaries under the guise of an “ethical framework.” Yet art derives its meaning precisely from its capacity to transcend such boundaries. A reflex that excludes a film today will, tomorrow, exclude truth itself. Therefore, this is not merely a festival decision, but a test of sincerity in one’s relationship with pluralism. Those who fail this test do not only exclude a film—they exclude their own intellectual horizons.
So, who is Prof. Dr. Vamık C. Volkan?
Recognized globally as a genius of political psychology, nominated for the Nobel Prize five times, recipient of numerous international awards including the Sigourney Award, and holder of the title of Freud Professor, my esteemed mentor Prof. Dr. Vamık C. Volkan is one of the rare thinkers who has established a profound link between individual psychodynamic processes and large-group identities. His work has not only reshaped clinical psychiatry, but has also redefined international relations, conflict resolution, and the analysis of collective trauma.
Through his concepts of “chosen trauma” and “chosen glory,” he has demonstrated how historical memory is sustained within societies and how it shapes political behavior. He has analytically examined leadership psychology, group regressions, and the construction of enemy images on a scientific basis.
Volkan’s approach is not ideological but analytical; he does not take sides, he reveals underlying mechanisms. For this reason, his perspective can be unsettling—because it exposes the unconscious structures behind what appears visible. From Cyprus to the Middle East, from the Balkans to the United States, he has actively engaged in multiple conflict zones, functioning not only as a theorist but also as a practitioner of peacebuilding.
To understand him is to understand the invisible psychological link between the individual and society; to exclude him is to refuse to see that link.
In addition to nearly 100 books, Prof. Dr. Vamık C. Volkan is also the author of “Immortal Atatürk,” a work that took eight years to complete.
* * *
“Festivaller Düşünceden Korktuğunda: ‘Seçildi, Susturuldu, Silindi: Bir Mülteci Film Festivalinde Düşünsel Sansürün Anatomisi’”
İzmir Mülteci Film Festivali ile yaşadığım süreç, yalnızca bir program değişikliği değil; ifade özgürlüğü, akademik çoğulculuk ve sanatsal bağımsızlık açısından ciddi bir kırılma örneğidir.
“Psychology of Migration / Göçün Psikolojisi” adlı belgeselim festival tarafından resmi olarak seçilmiş, benden gösterim kopyası ve altyazı dosyası talep edilmiş, ardından festival programı ve afişi tarafıma iletilmiş ve sosyal medya paylaşımları gerçekleştirilmiştir. Bu aşamadan sonra, hiçbir yeni içerik değişikliği olmamasına rağmen filmim programdan çıkarılmıştır.
İlk gerekçede “düşünsel çerçeveyle örtüşmeme” gibi muğlak bir ifade kullanılmış; sonrasında ise kararın, filmde referans verilen Prof. Dr. Vamık C. Volkan’a yönelik “kamuoyundaki tartışmalar” üzerinden alındığı açıkça belirtilmiştir. Bu durum, kararın estetik, bilimsel ya da etik değerlendirmeye değil; ideolojik hizalanmaya dayandığını açıkça göstermektedir.
Bir festivalin, daha önce seçtiği bir eseri, içerik değişmeden, yalnızca belirli bir düşünce insanına yönelik politik/ideolojik pozisyonu gerekçe göstererek programdan çıkarması; sanatsal kürasyon değil, düşünsel sansürdür. Bu yaklaşım, çoğulculuğu değil tekil doğruculuğu esas alır. Oysa mültecilik gibi çok katmanlı bir olgu, farklı disiplinleri ve perspektifleri birlikte düşünmeyi zorunlu kılar.
Belgeselim, Birleşmiş Milletler kapsamında dolaşıma girmiş ve uluslararası ölçekte 82 ayrı gösterim ağına dahil edilmiş, ayrıca 26 festivalde birincilik ödülü almış bir çalışmadır. Bu veri, eserin yalnızca sanatsal değil, aynı zamanda akademik ve etik düzeyde de karşılık bulduğunu göstermektedir. Dolayısıyla burada tartışılan şey filmin niteliği değil, festivalin düşünsel sınırlarıdır.
Asıl sorun şudur: Bir festival, kendi ideolojik konfor alanını korumak adına farklı bir akademik yaklaşımı dışlıyorsa, bu durum “halkçılık” değil; çoğulculuğu hazmedemeyen bir daralma halidir. Demokrasi, yalnızca aynı fikirlerin tekrar edilmesi değil, rahatsız edici olanın da meşru zeminde var olabilmesidir.
Bu bağlamda alınan karar, ifade özgürlüğünü ve akademik çeşitliliği dışlayan, farklılıkla temas etmek yerine onu elimine eden bir refleksin ürünüdür. Bu refleksin adı, estetik tercih değil; düşünsel dışlamadır.
Festivalin bu tutumu, Türkiye’de kültürel alanın karşı karşıya olduğu daha geniş bir sorunu görünür kılmaktadır: Eleştirel düşünceyle karşılaşmak yerine onu dışlama eğilimi.
Sanatın ve bilimin doğası ise bunun tam tersidir.
Üstelik dernek “Halkların Köprüsü Derneği” adını taşırken, trajik-ironik.
Sonuç olarak bu yaşananlar, tek bir filmin programdan çıkarılmasından ibaret değildir; bu, bir zihniyetin ifşasıdır. Farklı olana tahammül edemeyen, eleştirel düşünceyi tehdit olarak algılayan ve kendi ideolojik sınırlarını “etik çerçeve” adı altında meşrulaştırmaya çalışan bir yaklaşımın dışavurumudur. Oysa sanat, tam da bu sınırları aşabildiği ölçüde anlamlıdır. Bugün bir filmi dışlayan bu refleks, yarın hakikatin kendisini dışlayacaktır. Bu nedenle mesele bir festival kararı değil; çoğulculukla kurulan ilişkinin samimiyet testidir. Bu testi kaybedenler, yalnızca bir filmi değil, kendi düşünsel ufuklarını da program dışı bırakmışlardır.
Peki Prof. Vamık C. Volkan kimdir?
Dünyanın Politik Psikoloji Dehası olarak tanıdığı, 5 kez Nobel Ödülü adayı olan ve Sigorni dahil onlarca dünya çapında ödüle sahip, Freud Profesörü Unvanı taşıyan sevgili hocam; Prof. Dr. Vamık C. Volkan, bireysel psikodinamik süreçlerle kitlesel kimlikler arasındaki bağı kuran nadir düşünürlerden biridir. Onun çalışmaları, yalnızca klinik psikiyatriyi değil; uluslararası ilişkileri, çatışma çözümünü ve kolektif travma analizini yeniden tanımlamıştır. “Seçilmiş travma” ve “seçilmiş zafer” kavramlarıyla, toplumların tarihsel hafızalarının nasıl canlı tutulduğunu ve siyasal davranışları nasıl şekillendirdiğini açıklamış; liderlik psikolojisini, grup regresyonlarını ve düşman imgelerinin inşasını bilimsel temelde çözümlemiştir.
Volkan’ın yaklaşımı, ideolojik değil analitiktir; taraf tutmaz, mekanizmayı açığa çıkarır. Bu nedenle onun perspektifi rahatsız edicidir—çünkü görünür olanın arkasındaki bilinçdışı örgütlenmeyi ifşa eder. Kıbrıs’tan Ortadoğu’ya, Balkanlar’dan Amerika’ya kadar birçok çatışma alanında aktif rol almış, yalnızca teorisyen değil aynı zamanda sahada çalışan bir barış mimarıdır. Onu anlamak, birey ile toplum arasındaki görünmeyen psikolojik hattı anlamaktır; onu dışlamak ise bu hattı görmeyi reddetmektir.
Ve Prof. Dr. Vamık C. Volkan, 100’e yakın kitabı yanında 8 yıl çalışılarak yazılan “Ölümsüz Atatürk” kitabının da yazarıdır.
